İH üzrə Avropa Məhkəməsinin Hümmətov Azərbaycana qarşı Qərarı (III) - Мои файлы - Каталог файлов - Официальный сайт РОО "Талышская диаспора"
Суббота, 19.05.2012, 01:25
ТалышИнфо - новости, политика, аналитика
Приветствую Вас Гость | RSS
Тема дня
Исмаил Шабанов: Мы не имеем права на ошибку

О сегодняшнем дне талышей, проживающих в России, наш корреспондент беседует с Председателем РОО "Талышская диаспора" Исмаилом Мусаевичем Шабановым

- Исмаил Мусаевич, расскажите, пожалуйста, когда образовалась талышская диаспора и как давно талыши поселились в России?

- Талышская диаспора существует с 2008 года. В основной своей массе талыши переехали жить в Россию не так давно, можно сказать, после распада Советского Союза, впрочем, как и представители многих других народов. Теперь Россия стала для нас историческим местом проживания – второй родиной. Подавляющее большинство переселившихся в Россию талышей живет в основном в Москве, Санкт Петербурге, Екатеринбург, Тюмени и в Астраханской области.
Категории раздела
Мои файлы [10]
Актуальные
Аналитика
Главная » Файлы » Мои файлы
İH üzrə Avropa Məhkəməsinin Hümmətov Azərbaycana qarşı Qərarı (III)
01.06.2010, 18:10
(ardı, əvvəli burada)

105. Qəddarlığın belə minimum dərəcəsinə çatan işgəncə, adətən həqiqi bədən zədələri və ya əhəmiyyətli fiziki və ya psixi əziyyətləri ehtiva edir. Lakin bunlar olmasa belə, şəxsin ləyaqətinə hörmət edilməməsi və ya azalması, yaxud fərdin mənəvi və fiziki möhkəmliyini sındıra bilən qorxu, əzab və ya natamamlıq hisslərinin oyanması alçaldıcı rəftar kimi xarakterizə edilə və həmçinin, Konvensiyanın 3-cü maddəsinin qadağası altına düşə bilər (bax, Pretti Birləşmiş Krallığa qarşı, № 2346/02, § 52, İHAM 2002-III, sonrakı istinadlarla).

106. Azadlığın məhdudlaşdırılması çox vaxt alçaldıcı elementləri ehtiva edə bilər. Bununla belə, demək olmaz ki, məhkum olunmadan sonra həbs özü Konvensiyanın 3-cü maddəsinə əsasən məsələni qaldırır. Həmçinin, bu maddə sağlamlığa görə şəxsi azad etmək və ya xüsusi tibbi müalicənin alınması üçün mülki hospitala yerləşdirmək öhdəliyini yaradan kimi təfsir oluna bilməz. Buna baxmayaraq, bu müddəa əsasında dövlət təmin etməlidir ki, şəxs insan ləyaqətinə uyğun olan şəraitdə həbsdə saxlanılsın, tədbirin icrası tərzi və üsulu həbsə xas olan əziyyətin qaçılmaz dərəcəsinin həddən artıq aşmasına səbəb ola bilən əzaba və ya iztiraba gətirib çıxarmasın və azadlıqdan məhrum etmənin praktiki tələblərini nəzərə alaraq, onun səhhəti və xoş halı adekvat olaraq qorunsun (bax, Kudla Polşaya qarşı (Böyük Palata), № 30210/96, §§ 92-94, İHAM 2000-XI və Popov Rusiyaya qarşı, № 26853/04, § 208, 13 iyul 2006).

(b) Hazırkı işə tətbiqi

107. İlk növbədə, Məhkəmə hüquqi mövqeyini xatırladır ki, şikayətin Konvensiyanın Azərbaycana münasibətdə qüvvəyə minməsi gününə, yəni 15 aprel 2002-ci il tarixədək təsadüf edən hadisələrə aid olan bu hissəsi Məhkəmənin ratione temporis səlahiyyətindən kənara çıxır (bax, Hümmətov Azərbaycana qarşı (qərardad), № 9852/03 və 13413/04, 18 may 2006-cı il). Lakin şikayət davamlı xarakterli vəziyyətə aid olduğu, yəni adekvat tibbi müalicənin olmaması bir neçə illik dövrü əhatə etdiyi üçün Məhkəmə hesab edir ki, Konvensiyanın Azərbaycana münasibətdə qüvvəyə minməsi vaxtında ərizəçinin olduğu vəziyyəti düzgün qiymətləndirmək məqsədilə 15 aprel 2002-ci ilədək olan dövr daxil olmaqla, sözügedən dövrə ümumilikdə nəzər yetirilməsi zəruridir (bax, mutatis mutandis, Kalaşnikov Rusiyaya qarşı, № 47095/99, § 96, İHAM 2002-VI və Xoxliç Ukraynaya qarşı, № 41707/98, §§ 166 və 187, 29 aprel 2003-cü il).

108. 15 aprel 2002-ci ilədək ərizəçinin həbsi zamanı müəyyən olunmuşdur ki, həbsindən və məhkum olunmasından əvvəl onda əziyyət çəkmədiyi bir neçə ciddi xəstəliklər aşkarlanıb. Xüsusilə, Bayıl həbsxanasına köçürülənə kimi ərizəçidə vərəm tarixi olmayıb. 1 saylı İstintaq təcridxanasında 08 noyabr 1995-ci il tarixdə tibbi müayinə zamanı xüsusilə qeyd olunub ki, ərizəçi vərəmdən əziyyət çəkməyib. Bundan başqa, 28 dekabr 1995-ci ildən 03 iyun 1996-cı ilədək Milli Təhlükəsizlik Nazirliyinin saxlanılma yerində qalması zamanı hər hansı ciddi xəstəliklər aşkar olunmayıb. Vərəmin ilk simptomlarının meydana çıxması 1996-cı ilin iyun ayında onun Bayıl həbsxanasına köçürülməsi vaxtına təsadüf edir. Hökumət, ərizəçinin vərəmin aktiv formasının artıq ciddi xəstəsi olan başqa məhbuslarla bir kameraya yerləşdirilməsi barədə dəlillərini mübahisələndirmədi. Ola bilsin ki, ən azı 1997-ci ilin fevralından başlayaraq, sinə ağrıları və çəkinin əhəmiyyətli itirilməsi kimi (bax, yuxarıda 33-cü paraqraf) xəstəliyin ilk simptomları özünü büruzə verməyə başlayıb. Nəhayət, 1997-ci ilin aprelində ərizəçidə ağ ciyərin vərəmi müəyyən olunub. İşin faktiki hallarını, eləcə də həmin vaxtda Azərbaycan həbsxanalarında vərəmin çox geniş yayılması barədə statistik rəyləri, həm də vərəmlə bağlı ölkə üzrə olan vəziyyətdən həbsxanalarda təxminən 50 dəfə ağır vəziyyətin olmasına dair bəzi hesabatları (bax, yuxarıda 80-ci paraqraf) nəzərə alaraq, aşkar görünür ki, ərizəçi Bayıl həbsxanasında vərəmə yoluxub.

109. Vərəmin ilkin aşkarlanmasından sonra ərizəçiyə təqdim olunmuş müalicənin keyfiyyəti, xüsusilə 1997-2002-ci illər ərzində qeyri-adekvat kimi görünür. Xüsusilə, Məhkəmə qarşısında olan sübutlar göstərir ki, vərəmin müalicəsi üçün zəruri olan ciddi dərman rejimi təqdim etmədən ərizəçiyə qeyri-mütəmadi ambulator müalicə göstərilmişdir. Ona bir neçə anti-bakterioloji dərmanların yazılmasına baxmayaraq, xəstəlik onun ilkin aşkarlanmasından sonra bir ildən artıq müddət ərzində aktiv olmuşdur. Tibbi sənədlər göstərir ki, sonradan, 1998-ci ilin sentyabrında xəstəlik azalmaya doğru gedib, lakin 2000-ci ilin fevralında ərizəçinin vəziyyəti kəskin ağırlaşıb. Məhkəmə qeyd edir ki, yalnız Helsinki Vətəndaş Assambleyasının Azərbaycan Milli Komitəsinin nümayəndələrinin müdaxiləsindən sonra həbsxana həkimləri xəstəliyin yenidən aktivləşməsini təsdiq ediblər və bundan sonra ərizəçi hospitala yerləşdirilib. Ümumilikdə, ərizəçinin tibbi sənədlərinə bu müddətə aid bir neçə yazıların daxil edilməsinə baxmayaraq, ərizəçinin vəziyyətinə dair mütəmadi yoxlamaların keçirilib-keçirilməməsi, onun daimi tibbi nəzarət altında olub-olmaması və ya göstərilmiş doza, mütəmadilik və davamiyyət nəzərə alınmaqla, ərizəçiyə yazılmış dərmanların ona düzgün verilib-verilməməsi aydın deyildir.

110. 2000-ci ilin mart ayından may ayınadək ərizəçinin hospitalda müalicəsi 49 gün davam edib, bu isə KİM tərəfindən tövsiyə edilən vərəmin müalicəsinin iki aylıq ilkin fazasından az olub. Bundan başqa, tibbi sənədlərdən ilkin fazadan sonra dörd aylıq və ya altı aylıq davamiyyət fazasına riayət edilib-edilməməsi və riayət edildiyi halda, bu müddət ərzində dərmanların qəbulunun DOTS strategiyasının tələb etdiyi kimi nəzarət altında olması aydın deyildir. Buna görə, stasionar müalicənin səliqəsizliyi, hansı ki, Hökumətin tibbi sənədlərinə görə pozitiv olub, ərizəçinin sağalmış hesab olunduğunu nəzərə alaraq, Hökumət tərəfindən təqdim olunmuş sübut stasionar müalicənin adekvat kimi müəyyən olunması üçün kifayət deyildir. Bu mənada, Məhkəmə ərizəçinin stasionar müalicəsinin DOTS-un standartlarına cavab verməməsinə dair HVA-nın rəyinə də nəzər yetirir.

111. Müvafiq olaraq, Konvensiyanın Azərbaycana münasibətdə qüvvəyə minməsi vaxtına, ərizəçi Qobustan həbsxanasına köçürülməzdən əvvəl saxlanıldığı Bayıl həbsxanasının pis saxlanılma şəraitinə görə yoluxduğu vərəm daxil olmaqla, artıq bir neçə müxtəlif xəstəliklərdən əziyyət çəkib. Bu vaxtadək onun səhhəti ümumilikdə əhəmiyyətli ağırlaşmışdır. Konvensiyanın Azərbaycana münasibətdə qüvvəyə minməsi tarixindən, yəni 15 aprel 2002-ci ildən sonra isə Konvensiyanın 3-cü maddəsi Qobustan həbsxanasından ərizəçinin sağlamlığını və xoş halını adekvat qorumağı Dövlətdən tələb edib (bax, yuxarıda 104-106-cı paraqraflar). Buna görə, Məhkəmə 15 aprel 2002-ci il tarixindən sonra ərizəçinin hələ də mütəmadi tibbi yardıma ehtiyac duyub-duymamasını, iddia edildiyi kimi onun bundan məhrum olub-olmamasını və belə olan halda, bunun Konvensiyanın 3-cü maddəsinin ziddinə olaraq qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftarla nəticələnməsini müəyyən etməlidir (bax, Sarban Moldovaya qarşı, № 3456/05, § 78, 04 oktyabr 2005-ci il).

112. Tibbi sənədlər göstərir ki, Konvensiyanın qüvvəyə minməsi vaxtına, ərizəçi inter alia xroniki bronx pnevmoniyası, xroniki enterokolit, radikulit, hipertoniya, aterokardioskleroz, daxili qaemorid, stenokardiya, işemiya və osteoxondroz daxil olmaqla, hələ də bir neçə ciddi tibbi şəraitdən əziyyət çəkib. O, həbsxana həkimlərinə görə stasionar müalicədən sonra artıq aktiv olmayan, lakin HVA-nın rəyinə görə təkrarlanmaq təhlükəsi ilə xroniki xarakter alan mərkəzi vərəmdən əziyyət çəkməkdə davam edib (bax, yuxarıda 59-cu paraqraf). Mövcud olan sübutlar göstərir ki, ərizəçi bir anda və ya onun həbsi zamanı bütün deyil, lakin əksər xəstəliklərə düçar olub. Ərizəçinin ciddi xəstəliklərin belə geniş sayından əziyyət çəkməsi və 2004-cü ilin sentyabrında azad olunmasınadək sağlamlıq problemlərindən şikayətlənməsi faktı göstərir ki, o, Məhkəmənin ratione temporis səlahiyyəti daxilində hələ də mütəmadi tibbi nəzarətə ehtiyac duyurdu.

113. Məhkəmə hesab edir ki, hazırkı işdə ərizəçiyə təqdim olunmuş tibbi nəzarətin adekvatlılığına dair ciddi şübhələrə səbəb olan inandırıcı sübutlar vardır. Xüsusilə, HVA-nın rəyi belə qənaətə gəlir ki, 1996-cı ildən 2003-cü ilin sonunadək olan dövr ərzində ərizəçi kobud qeyri-adekvat tibbi müalicəni qəbul edib (bax, yuxarıda 54-59-cu paraqraflar). Hökumət HVA-nın rəyini tərtib edən ekspertin «peşəkarlığını» mübahisələndirib. Məhkəmə qeyd edir ki, hər bir halda, bu, işdə olan yeganə müstəqil hərtərəfli tibbi rəydir. Məhkəmənin vəzifəsi deyil ki, ekspertizanın tibb və səhhət elmləri kimi xüsusi sahəyə aid ekspertin qənaətlərinin dəqiqliyini müəyyən etsin. Hökumət HVA-nın rəyində gəlinən qənaətlərə zidd olan və ya heç olmasa, HVA-nın ekspertinin «qeyri-peşəkarlığını» inandırıcı tərzidə aşkar edən hər hansı müstəqil və ya başqa cür etimad doğuran tibbi ekspert hesabatını nə əldə edə bilib, nə də təqdim edib. Belə olan halda, Məhkəmə HVA-nın rəyində göstərilən 15 aprel 2002-ci ildən sonrakı müddətə aid olan nəticələri qəbul edir.

114. Hökumət tərəfindən təqdim olunmuş həbsxana sənədləri göstərir ki, ərizəçi 2002-2004-cü illər ərzində bir neçə dəfə ziyarət olunub və ona dərmanlar yazılıb. Lakin ərizəçinin həkimlər tərəfindən mütəmadi və ya sistematik əsaslarla ziyarət edilməsi görünmür. Əksinə, görünür ki, bir çox hallarda ərizəçi yalnız mütəmadi nəzarətin olmaması və həkimi görməklə bağlı xüsusi tələb barədə şikayətlərindən sonra ziyarət olunub. Ona yazılmış müalicə əsasən ambulator olub və onun xəstəliklərinin sağalmasına yönələn hərtərəfli terapevtik strategiyanın olmasına işarə mövcud deyildir.

115. Bir neçə hallarda həbsxana həkimləri ərizəçini əhəmiyyətli gecikmələrlə ziyarət ediblər. Xüsusilə, ərizəçiyə tibbi yardımın göstərilməsi haqqında onun vəkilinin 14 noyabr 2002-ci il tarixli tələbindən sonra ərizəçi yalnız 28 noyabr 2002-ci ildə müayinə olunub (bax, yuxarıda 43-cü paraqraf). 18 fevral 2002-ci ildə edilmiş və 27 fevral 2003-cü ildə təkrarlanmış başqa belə tələbdən sonra ərizəçi, nəhayət, 05 mart 2003-cü ildə müayinə olunub (bax, yuxarıda 48-ci paraqraf). Məhkəmənin qənaətinə görə, ərizəçinin əziyyət çəkdiyi xəstəlikləri nəzərə alaraq, bu, adekvat və əsaslı tibbi nəzarət kimi qiymətləndirilə bilməz.

116. Bundan başqa, sadəcə ərizəçinin həkim tərəfindən ziyarət olunması və ona müalicənin müəyyən formasının yazılması faktı avtomatik olaraq tibbi müalicənin adekvat olması qənaətinə gətirib çıxara bilməz. Hakimiyyət orqanları ərizəçinin yalnız həkim tərəfindən ziyarət olunması və onun şikayətlərinin dinlənilməsi deyil, yazılmış müalicəyə riayət edilməsi üçün zəruri şəraitin yaradılmasını təmin etməlidirlər. Məsələn, 03 dekabr 2002-ci ildə ərizəçiyə tövsiyə edilib ki, o, diyeta saxlasın və oturan yerdə isti vannalar qəbul etsin. Lakin ərizəçinin saxlamalı olduğu diyeta növü və onun davamiyyəti göstərilməyib. Həmçinin, oturan yerdə qəbul edilməli olan isti vannaların da mütəmadiliyi və ümumi davamiyyəti qeyd edilməyib. Bundan başqa, Qobustan həbsxanasında saxlanılma şəraitini nəzərə alaraq, yəni isti suya malik olmayan və həftədə bir dəfə duş qəbul edən ərizəçi tərəfindən konkret olaraq bu tibbi məsləhətə necə riayət edilməli olmasını Hökumət izah etməyib. Həbsxana müdiriyyətinin ərizəçinin adi həbsxana menyusundan fərqli olaraq, xüsusi diyet rasionu ilə təmin edilməsi və ya ona gündəlik isti suyun təqdim olunması görünmür.
117. Əlavə olaraq, həbsxana həkimlərinin Hökumət tərəfindən təqdim olunmuş jurnalında 2001-2003-cü illər ərzində bir neçə hallarda ərizəçiyə müəyyən dərmanların verilməsinin göstərilməsinə baxmayaraq, Məhkəmə ona yazılmış dərmanlarla daimi olaraq təmin olunmamasına və bu dərmanların qohumları tərəfindən verilməsinə arxalanmasına dair ərizəçinin dəlillərini qəbul edir. Bu dəlil həmin vaxtda Azərbaycanın həbsxana sistemində olan vəziyyətə dair müstəqil hesabatlarda öz təsdiqini tapıb (bax, yuxarıda 77-ci paraqraf). Hər bir halda, bu dəlil Hökumət tərəfindən mübahisələndirilməyib. Məhkəmə hesab edir ki, zəruri olan dərmanlarla təmin olunmaq üçün ailəsinin maliyyə imkanlarına müraciət etməklə bağlı ərizəçinin vəziyyəti ciddi xəstəliklər halında bunun kifayət qədər bahalı olmasını nəzərə alaraq, həbsxanada tibbi yardımın keyfiyyətini ümumilikdə qeyri-adekvat edib.
118. Qobustan həbsxanasında ömürlük azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum olunmuş şəxslərin saxlanılması şəraiti, həmçinin, təcili hallarda tibbi xidmət tərəfindən vaxtında yardımın göstərilməsinə çətinliklər yaradıb. Qobustan həbsxanasının ərizəçinin cinahının axşam saat 19:00-dan növbəti gün saat 11:00-dək gündəlik bağlanması təcili vəziyyət olduqda həkimi görmək imkanını praktiki olaraq qeyri-mümkün edirdi.
119. Yuxarıdakıları nəzərə alaraq, Məhkəmə hesab edir ki, 15 aprel 2002-ci ildən sonrakı dövrdə Qobustan həbsxanasında ərizəçiyə göstərilmiş tibbi diqqət adekvat hesab oluna bilməz.
120. Məhkəmə belə nəticəyə gəlir ki, hazırkı işdə ərizəçini alçaltmaq üçün pozitiv niyyəti göstərən sübut mövcud deyildir. Lakin belə məqsədin olmaması Konvensiyanın 3-cü maddəsinin pozulmasına dair faktı qəti istisna edə bilməz (bax, V. Birləşmiş Krallığa qarşı (Böyük Palata), № 24888/94, § 71, İHAM 1999-IX və Pirs Yunanıstana qarşı, № 28524/95, § 74, İHAM 2001-III).
121. Mövcud olan sübutlardan görünmür ki, 15 aprel 2002-ci ildən sonra ərizəçinin vərəm vəziyyətində təkrarlanma olub və ya ərizəçi başqa xəstəliklər üzrə adekvat tibbi yardımın olmamasına görə davam edən kəskin ağrılara məruz qalıb. Belə olan halda, Məhkəmə hesab edir ki, onun çəkə bildiyi əziyyətlər qeyri-insani rəftarı təşkil etməyib. Lakin Məhkəmə belə nəticəyə gəlir ki, Qobustan həbsxanasında adekvat tibbi müalicənin olmaması ərizəçi tərəfindən əhəmiyyətli psixi əziyyətlərin çəkilməsinə səbəb ola bilər ki, bununla da, onun insan ləyaqəti alçaldılsın, bu isə Konvensiyanın 3-cü maddəsinin mənasına görə alçaldıcı rəftarı təşkil edib.
122. Müvafiq olaraq, Məhkəmə hesab edir ki, Konvensiyanın 3-cü maddəsi pozulub.
II. Konvensiyanın 3-cü maddəsi ilə birgə 13-cü maddəsinin iddia edilən pozuntusu
123. Ərizəçi iddia etdi ki, o, Konvensiyanın 13-cü maddəsinin tələb etdiyi kimi, Konvensiyanın 3-cü maddəsinə əsasən şikayəti üçün səmərəli daxili müdafiə vasitəsinə malik deyildir. Konvensiyanın 13-cü maddəsi aşağıdakıları nəzərdə tutur:

«Bu Konvensiyada təsbit olunmuş hüquq və azadlıqları pozulan hər kəs, hətta bu pozulma rəsmi fəaliyyət göstərən şəxslər tərəfindən törədildikdə belə, dövlət orqanları qarşısında səmərəli hüquqi müdafiə vasitələri hüququna malikdir.»

124. Bu şikayət üzrə tərəflərin dəlilləri, əsasən Konvensiyanın 3-cü maddəsinə aid şikayətlə bağlı daxili vasitələrin tükənməməsinə dair Hökumətin ilkin etirazı ilə eyni olub (bax, yuxarıda 86-89-cu paraqraflar).

125. Məhkəmə işarə edir ki, Konvensiyanın 13-cü maddəsi daxili hüquqi qayda çərçivəsində təmin edilə bildiyi kimi, Konvensiyanın hüquq və azadlıqlarının mahiyyətinin tətbiqi üçün milli müstəvidə əlçtan vasitənin mövcudluğunu təmin edir. Buna görə, Konvensiyanın 13-cü maddəsi tələb edir ki, daxili vasitə Konvensiyaya əsasən edilmiş «əsaslandırılmış şikayətə» mahiyyəti üzrə baxsın və müvafiq yardımı göstərsin (bax, başqa bir çox mənbələr arasında, yuxarıda qeyd olunmuş Kudla, § 157).

126. Konvensiyanın 13-cü maddəsinin öhdəlik dairəsi ərizəçinin Konvensiyaya əsaslanan şikayətinin xarakterindən fərqlənir. Buna baxmayaraq, Konvensiyanın 13-cü maddəsi ilə tələb olunan vasitə qanunvericilikdə olduğu kimi təcrübədə də səmərəli olmalıdır (bax, məsələn, İoçev Bolqarıstana qarşı, № 41211/98, § 142, 02 fevral 2006-cı il).

127. Daxili vasitələrin tükənməsinə dair əvvəlki qənaətləri (bax, yuxarıda 90-96-cı paraqraflar) nəzərə alaraq, Məhkəmə hesab edir ki, Hökumət hazırkı işin xüsusi halları baxımından, ərizəçinin həm qanunvericilikdə, həm də təcrübədə əlçatan olan vasitəyə müraciət etmək imkanında olmasını göstərə bilməyib (bax, mutatis mutandis, yuxarıda qeyd olunmuş Melnik, §115).
128. Buna görə, Məhkəmə belə nəticəyə gəlir ki, Konvensiyanın 13-cü maddəsi pozulub.
III. Konvensiyanın 6-cı maddəsinin iddia edilən pozuntusu
129. Ərizəçi Konvensiyanın 6-cı maddəsinə əsasən şikayət edib ki, apellyasiya baxışı zamanı onun ədalətli və açıq məhkəmə araşdırılması hüququ məhdudlaşdırılmış, o, onun xeyrinə ifadə verməyə hazır olan şahidlərin dindirilməsi imkanından məhrum olunmuş və məhkəmə prokurorluğun tərəfinə qərəzli olub və hər hansı əsaslandırma etmədən onun vəsatətlərinin əksriyyətini rədd edib. Konvensiyanın 6-cı maddəsi aşağıdakıları nəzərdə tutur:

«1. Hər kəs, ... ona qarşı hər hansı cinayət ittihamı irəli sürülərkən, ... məhkəmə vasitəsilə, ... işinin ədalətli və açıq araşdırılması hüququna malikdir. Məhkəmə qərarı açıq elan edilir, lakin demokratik cəmiyyətdə əxlaq, ictimai qayda və ya milli təhlükəsizlik maraqları naminə, həmçinin yetkinlik yaşına çatmayanların maraqları və ya tərəflərin şəxsi həyatının müdafiəsi bunu tələb etdikdə, yaxud məhkəmənin fikrincə, aşkarlığın ədalət mühakiməsinin maraqlarını poza biləcəyi xüsusi hallar zamanı ciddi zərurət olduqda, mətbuat və ictimaiyyət bütün proses boyu və ya onun bir hissəsində məhkəmə iclasına buraxılmaya bilər. ...

3. Cinayət törətməkdə ittiham olunan hər kəs ən azı aşağıdakı hüquqlara malikdir: ...

d) onun əleyhinə ifadə vermiş şahidləri dindirmək və ya bu şahidlərin dindirilməsinə nail olmaq və onun əleyhinə ifadə vermiş şahidlər üçün eyni olan şərtlərlə onun lehinə olan şahidlər çağırmaq və dindirməyə nail olmaq...»

A. Tərəflərin dəlilləri

130. Hökumət bildirdi ki, yalnız apellyasiya baxışının həbsxanada keçirilməsi faktı araşdırmaların açıq olmamasına dair qənaətə gətirib çıxarmamalıdır. Onlar iddia etdi ki, ictimaiyyət və media iclasın yeri və vaxtı barədə lazımi qaydada məlumatlandırılıb və onlara məhkəmə araşdırılmasına səmərəli buraxılış təqdim edilib.

131. Hökumətə görə, Qobustan həbsxanası Bakıdan 45 kilometr məsafədə yerləşib. Məhkəmə araşdırılmasında ictimaiyyətin iştirakının yüngülləşdirilməsi üçün Ədliyyə Nazirliyi Bakıdan Qobustan həbsxanasına mütəmadi avtobus xidmətini təşkil edib.

132. Məhkəmə araşdırılması sahəsi 150 m2 olan otaqda aparılıb. Bu otaq adi məhkəmə zalı kimi təchiz olunub və ona qoşulan ayrıca müşavirə otağına malik olub. Orada, həmçinin, hakimlər, müdafiəçi, müdafiə vəkilləri, media nümayəndələri üçün yerlər və müşahidəçilər üçün təxminən 50 yer olub. Məhkəmə araşdırılmasında iştirak etmək istəyən hər hansı şəxs sədrlik edən hakimə müraciət edə bilər, sonuncu isə öz növbəsində, bu şəxsin həbsxanaya buraxılmasına icazənin verilməsi məqsədilə həbsxana orqanlarına müraciət edirdi. Bu dəlilin təsdiqi kimi, Hökumət sədrlik edən hakimin jurnalistlər daxil olmaqla, təxminən 40 nəfərdən ibarət olan siyahıda qeyd olunan şəxslərin məhkəmə araşdırılmasına iştirak etmək üçün icazənin verilməsi xahişi ilə Qobustan həbsxanasının müdirinə ünvanlanan 13 may 2002-ci il tarixli məktubu təqdim edib.

133. Hökumət işarə etdi ki, məhkəmə araşdırılmasına xarici səfirliklərin, Avropa Şurası daxil olmaqla, beynəlxalq təşkilatların, yerli qeyri-hökumət təşkilatlarının və ərizəçinin qohumlarının nümayəndələri qatılıb. Məhkəmə araşdırılmasının gedişi bir neçə televiziya kanalları, qəzetlər və xəbər agentlikləri vasitəsilə media tərəfindən yayımlanıb.

134. Daha sonra Hökumət bildirdi ki, Apellyasiya Məhkəməsi həqiqətin müəyyənləşdirilməsi üçün zəruri olan bütün şahidləri dindirib. Ümumilikdə, məhkəmə araşdırılması zamanı müdafiə tərəfinin xahişi ilə dindirilən on nəfər daxil olmaqla, 62 nəfər dindirilib. Əlavə olaraq, əvvəlki məhkəmə araşdırılması zamanı dindirilmiş altı şahidlərin yazılı ifadələri müdafiə tərəfinin xahişi ilə Apellyasiya Məhkəməsində araşdırma zamanı oxunub.

135. Ərizəçi mübahisələndirib ki, hakimiyyət orqanları məhkəmə araşdırılmasının uzaq və çətin əlçatan olan yüksək təhlükəsizlik həbsxanasında aparılması ilə bağlı hər hansı əsaslandırma gətirməyiblər. O iddia etdi ki, məhkəmə araşdırılmasının məsafəli yerdə aparılması ictimaiyyətin iştirakının qarşısını mümkün qədər almaq və məhkəmə araşdırmalarını «ictimai diqqətdən uzaq» saxlamaq üçün cəhd idi. Ərizəçinin təhlükəli olmasına və ya qaça bilməsinə, yaxud məhkəmə araşdırılması zamanı ictimai qayda və ya milli təhlükəsizlik üçün hər hansı hədənin olmasına heç bir işarə mövcud deyildir. İşin Avropa Şurası tərəfindən ərizəçinin siyasi məhbus kimi tanınmasından sonra onun barəsində «yenidən məhkəmə araşdırılmasına» aid olduğuna görə, hakimiyyət orqanları məhkəmə araşdırmalarının açıqlığı ilə bağlı xüsusi məsuliyyətə malik olub və onun ictimaiyyətə əlçatan və açıq olması üçün xüsusi səy göstərməli idi.
136. Ərizəçiyə görə, Qobustan həbsxanası Bakıdan 75 kilometr məsafədə yerləşib. Həbsxanaya hər hansı ictimai nəqliyyat olmayıb.

137. Ərizəçi təsdiq edib ki, bir neçə iclasda onun ailə üzvləri, eləcə də kütləvi informasiya vasitələrinin, qeyri-hökumət və başqa təşkilatların nümayəndələri iştirak edib. Lakin Hökumətin əksinə olaraq, ərizəçi bildirdi ki, Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən təşkil olunmuş mütəmadi avtobus olmayıb. Onun ailəsi öz maliyyə vasitələrindən istifadə edərək, məhkəmə araşdırılmasında iştirak etmək istəyənlər üçün Bakıdan Qobustana avtobus kirayələyib. Maliyyə çətinliklərinə görə bu, daimi olaraq mümkün olmayıb. Ailəsi müəyyən iclaslar üçün avtobus kirayələmək imkanına malik olmadıqda, bu iclaslarda ya heç bir və ya çox az kənar müşahidəçi olub. Bundan başqa, ərizəçi mübahisələndirdi ki, müəyyən hallarda sədrlik edən iclasda iştirak etmək istəyən müəyyən şəxslərə həbsxanaya daxil olmaq icazəsini verməyib.

138. Ərizəçi daha sonra bildirdi ki, məhkəmə zalında yerlərin çoxu hüquq mühafizə orqanlarının əməkdaşları tərəfindən tutulmuşdu və nəticədə, kənar müşahidəçilərin məhdud sayı iştirak etmək imkanında olub. Daxil olmaq icazəsini alanlar isə bilərəkdən qorxuducu tərzdə ciddi şəxsi axtarışa məruz qalırdı və bunun məqsədi insanları məhkəmə iclasına gəlməkdən çəkindirmək olub. Müdafiə tərəfin vəkilinin bir çox müraciətlərinə baxmayaraq, məhkəmə araşdırmasının bütünlüklə audio və video yazılması qadağan edilib, protokollar adətən nöqsanlı olub və ərizəçinin xeyrinə olan fakt və ifadələr qəsdən buraxılıb.

139. Ərizəçi daha sonra bildirdi ki, məhkəmə tərəfindən dinlənilən əksər şahidlər prokurorluğun şahidləri olub. Məhkəmə zalında oxunan şahid ifadələrinin mötəbərliliyini və düzgünlüyünü mübahisələndirmək imkanı müdafiə tərəfinə verilməyib. Bundan başqa, müdafiə üçün ən vacib olan şahidlər dinlənilməyib. Həmçinin, müdafiə tərəfinin məhkəmənin qərəzliliyini mübahisələndirən, yeni sübutların qəbul olunmasını xahiş edən və s. vəsatətlərinin çoxu rədd olunub və ya qısa, yaxud ümumiyyətlə, əsaslandırılmadan baxılmamış saxlanılıb.

B. Məhkəmənin qiymətləndirməsi

140. Məhkəmə xatırladır ki, məhkəmə iclaslarının açıq keçirilməsi Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 1-ci bəndi ilə təmin olunmuş fundamental prinsipi təşkil edir. Bu açıq xarakter tərəfləri ictimai maraq olmadan ədalət mühakiməsinin sirli keçirilməsindən qoruyur; bu, həmçinin, məhkəmədə konfidensiallığın saxlanıla bilməsi üçün tədbirlərdən biridir. Ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsinə şəffaflıq verməklə, ictimaiyyət Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 1-ci bəndinin hər bir demokratik cəmiyyətin fundamental prinsiplərindən biri olan ədalətli araşdırma adlanan məqsədinə nail olmaq üçün yardım göstərir (bax, Aksen Almaniyaya qarşı, 08 dekabr 1983-cü il tarixli qərar, A Seriyaları, № 72, s. 12, § 25; Dinnet Fransaya qarşı, 26 sentyabr 1995-ci il tarixli qərar, A Seriyaları, № 325-A, ss. 14-15, § 33 və Moser Avstriyaya qarşı, № 12643/02, § 93, 21 sentyabr 2006-cı il).

141. Məhkəmə əvvəl belə qənaətə gəldi ki, birinci instansiyada açıq araşdırılmanın təmin edilməsi baxımından, yuxarı məhkəmələr qarşısında «açıq araşdırmaların» olmaması, bu araşdırmaların xüsusi əlamətlərinə görə əsaslı ola bilər. Buna görə, məsələn, yalnız hüquqi məsələlərə aid apellyasiya baxışı, faktiki məsələlərin əksinə olaraq, hətta yuxarı məhkəmələrdə açıq araşdırma aparılmasa belə, Konvensiyanın 6-cı maddəsinin tələbləri ilə uyğunluq təşkil edə bilər (bax, K.D.B. Niderlanda qarşı, 27 mart 1998-ci il tarixli qərar, Hesabatlar, 998-11, s. 630, § 39). Digər tərəfdən, Məhkəmə hesab etdi ki, o halda ki, apellyasiya məhkəməsi işi faktlar və hüquq məsələləri üzrə araşdırır və təqsir və təqsirsizlik məsələsinə dair tam qiymətləndirməni verir, açıqlıq tələbi apellyasiya baxışına da şamil olunur (bax, Tirs və digərləri San Marinoya qarşı, № 24954/94, 24971/94 və 24972/94, § 95, İHAM 2000-IX).

142. Məhkəmə qeyd edir ki, hazırkı işdə bir neçə xüsusi hallar var ki, onu adi cinayət araşdırmalarından fərqləndirir. Xüsusilə, ərizəçi 12 fevral 1996-cı ildə birinci instansiya məhkəməsi tərəfindən məhkum edilib və həmin vaxtda onun şikayət vermək hüququ olmayıb. Yalnız yeni Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin və 14 iyul 2000-ci il tarixli Keçid Qanunun qəbulundan sonra ərizəçi şikayət vermək hüququnu əldə edib və 24 yanvar 2002-ci ildə apellyasiya araşdırmaları başlayıb. Məhkəmə qeyd edir ki, bununla bağlı hazırkı iş üzrə birinci instansiya məhkəməsində aparılan iclasların açıq və ədalətli olub-olmaması məsələsi ratione temporis Məhkəmənin səlahiyyətindən kənara çıxır (bax, Hümmətov, yuxarıda qeyd olunmuş (qərardad)). Digər tərəfdən, Məhkəmə, həmçinin o faktı qəbul edə bilməz ki, ərizəçinin işinin apellyasiya icraatı qaydasında araşdırılması zamanı açıq araşdırma tələbi artıq birinci instansiyada təmin olunmuşdur. Ərizəçinin işinin yenidən açılmasının əsas səbəbi birinci instansiyada ədalətli araşdırmanın olmaması olmuşdur, ona görə ki, ərizəçi Azərbaycan Avropa Şurasına daxil olarkən, «siyasi məhbus» kimi tanınıb və Azərbaycan ərizəçi daxil olmaqla, bütün siyasi məhbusların işinə «yenidən baxılması» öhdəliyini götürüb. Bundan başqa, Apellyasiya Məhkəməsi tam səlahiyyətli məhkəmə orqanı olub, ona görə ki, o, işi faktiki və hüquqi cəhətdən araşdırmaq, eləcə də məhkuma təyin olunmuş cəzanın mütənasibliyini qiymətləndirmək səlahiyyətinə malik idi. Buna görə, Məhkəmə hesab edir ki, Apellyasiya Məhkəməsində açıq araşdırma Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 1-ci bəndinə cavab vermək üçün hazırkı işdə tələb olunurdu.

143. Hazırkı işdə mübahisəsizdir ki, ümumi ictimaiyyət formal olaraq Apellyasiya Məhkəməsindəki araşdırmalardan kənarlaşdırılmayıb. Yalnız məhkəmə araşdırmasının Qobustan tərəfdə aparılması faktı açıqlığın olmaması qənaətinə gətirib çıxarmır. Həmçinin, hər hansı potensial müşahidəçinin müəyyən identifikasiyadan və mümkün olan təhlükəsizlik yoxlamalarından keçməli olması faktı özlüyündə məhkəmə araşdırmasını açıqlıq xarakterindən məhrum etmir (bax, Ripan Avstriyaya qarşı, № 35115/97, § 29, İHAM 2000-XII).

144. Buna baxmayaraq, nəzərə alınmalıdır ki, Konvensiya nəzəri və ya xəyali hüquqları deyil, praktiki və səmərəli hüquqları təmin etməyə yönəlib. Məhkəmə hesab edir ki, məhkəmə araşdırılması açıqlıq tələbinə yalnız o halda uyğun gəlir ki, ümumi ictimaiyyət onun tarixi və yeri barədə məlumatı əldə edə bilsin və onun keçirildiyi yer asan əlçatan olsun. Bir çox hallarda bu şərtlər yalnız o halda riayət edilmiş olur ki, iclas müşahidəçiləri yerləşdirmək üçün kifayət qədər geniş olan mütəmadi məhkəmə zalına malik olsun. Lakin iclasın adi məhkəmə zalından kənarda, xüsusilə, ümumi ictimaiyyət üçün əlçatan olmayan həbsxana kimi yerdə keçirilməsi, onun açıq xarakteri üçün ciddi maneə yaradır. Belə olan halda, cəmiyyət və medianın iclasın yeri barədə lazımi qaydada məlumatlandırılmasını və səmərəli buraxılış almalarını təmin etmək üçün Dövlət əvəzləşdirici tədbirlər görmək öhdəliyinə malikdir (qeyd olunan iş, § 30). Buna görə, Məhkəmə hazırkı işdə belə tədbirlərin görülüb-görülməməsini araşdırmalıdır.

145. Doğrudur ki, Apellyasiya Məhkəməsinin müxtəlif iclaslarında bir neçə müşahidəçi iştirak edib, baxmayaraq ki, bunun hər bir iclasda belə olub-olmaması aydın deyildir. Lakin bu o demək deyildir ki, iclaslarda açıqlığın və bütün araşdırma ərzində bütün potensial müşahidəçilərin azad buraxılışının təmin olunması üçün hakimiyyət orqanları tərəfindən zəruri olan bütün əvəzləşdirici tədbirlər görülüb.

146. Məhkəmə qeyd edir ki, apellyasiya baxışı 2002-ci ilin yanvarından 2003-cü ilin iyul ayınadək davam edib və iyirmiyədək iclası özündə ehtiva edib. Məhkəmə protokollarından göründüyü kimi, təyin olunmuş iclasların bir neçəsi başqa tarixə təxirə salınıb. Hökumət tərəfindən ictimaiyyətin və medianın iclasların vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada məlumatlandırılmasının iddia edilməsinə baxmayaraq, onlar bununla bağlı hər hansı sübut təqdim etməyiblər. Hökumət bu informasiyanın cəmiyyətə hansı yol və üsulla və bəyan edilmə davamiyyəti ilə çatdırılmasını dəqiqləşdirə bilməyib. Bundan başqa, ictimaiyyətin hansı yolla Qobustan həbsxanasına çatması, eləcə də ora daxil olması şərtləri ilə bağlı formal olaraq təlimatlarla təmin edilməsi barədə hər hansı dəlil mövcud deyildir.

147. Məhkəmə onu da qeyd edir ki, tərəflər Bakıdan Qobustana məsafə ilə bağlı ixtilafa düşmüşlər. Lakin həqiqi məsafə ilə bağlı həbsxananın hər hansı yaşayış məntəqəsindən uzaq yerləşməsi, nəqliyyat üçün asan əlçatan olmaması və yaxınlıqda işləyən mütəmadi ictimai nəqliyyatın fəaliyyət göstərməməsi mübahisəsizdir. Məhkəmə hesab edir ki, belə olan halda, əvəzləşdirici tədbir kimi hakimiyyət orqanları məhkəmə araşdırılması zamanı müşahidəçilər üçün mütəmadi nəqliyyatı təqdim etməli idi. Lakin Hökumətin Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən həbsxanaya mütəmadi avtobus xidmətinin təşkil edilməsinin iddia olunmasına baxmayaraq, onlar bu dəlilin təsdiqi kimi hər hansı sübutu təqdim etməyiblər. Belə olan halda, Məhkəmə hakimiyyət orqanları tərəfindən hər hansı mütəmadi avtobus xidmətinin təmin olunmamasına və ən azı əksər iclaslarda iştirak etmək istəyən şəxslərin öz nəqliyyat vasitələrindən istifadə etməli olmasına dair ərizəçinin və müstəqil müşahidəçilərin qənaətini qəbul edir (bax, yuxarıda qeyd olunan 82 və 83-cü paraqraflar). Məhkəmə hesab edir ki, bahalı nəqliyyat vasitələrinin təşkil edilməsi və uzaq məsafəyə səfər etməsi zərurəti Apellyasiya Məhkəməsinin Bakıdakı məhkəmə zalından fərqli olaraq, ərizəçinin işində iştirak etmək istəyən potensial müşahidəçilərdə açıq-aşkar ruhdan salma nəticəsinə səbəb olurdu.

148. Məhkəmə, həmçinin bir neçə iclaslarda müşahidəçilərin və jurnalistlərin əvvəldən seçilməsi və ya iclasa buraxılmaması barədə ərizəçinin dəlilinə və müşahidəçilərin aydın hesabatlarına toxunur. Hökumət tərəfindən sədrlik edən hakimin Qobustan həbsxanasının müdirinə bir neçə müşahidəçiyə iclasda iştirak etmək icazəsinin verilməsi xahişi ilə ünvanlanmış 13 may 2002-ci il tarixli məktubun təqdim olunmasına baxmayaraq, Məhkəmə hesab edir ki, bu məktub həbsxanada aparılmış bütün iclaslara bütün müşahidəçilərin azad buraxılışının təmin olunmasının sübutu ola bilməz. İclas günlərində həbsxana sahələrinə müşahidəçilərin buraxılmasını sənədləşdirən Qobustan həbsxanasının hər hansı rəsmi sənədləri və ya başqa oxşar sübutlar Məhkəməyə təqdim olunmayıb.

149. Ümumilikdə, Məhkəmə hesab edir ki, Apellyasiya Məhkəməsi ərizəçinin məhkəmə araşdırılmasının Qobustan həbsxanasının bağlı sahəsində keçirilməsinin mənfi nəticəsinə dair tarazlaşdırmaq üçün adekvat əvəzləşdirici tədbirlər görməyib. Müvafiq olaraq, məhkəmə araşdırılması Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 1-ci bəndində əks olunmuş açıqlıq tələbinə cavab verməyib.

150. Bundan başqa, açıqlığın belə çatışmazlığı Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 1-ci bəndinin ikinci cümləsində müəyyən olunan hər hansı səbəblər baxımından əsaslı olmayıb.

Məhkəmə qeyd edir ki, 23 aprel və 13 may 2002-ci il tarixli ilkin qərarlarında Apellyasiya Məhkəməsinin adi məhkəmə zalında deyil, başqa yerdə keçirilməsinin səbəbləri göstərilməyib. Yalnız o fakt ki, apellyasiya şikayətinə baxılması zamanı ərizəçi artıq ömürlük azadlıqdan məhrum etmə cəzasını çəkirdi, bu, özlüyündə apellyasiya baxışının normal məhkəmə zalından ərizəçinin cəzasını çəkdiyi yerə keçirilməsi zərurətini avtomatik olaraq doğurmurdu. Məhkəmə xatırladır ki, təhlükəsizlik problemləri bir çox cinayət araşdırmalarının ümumi əlamətidir, lakin təhlükəsizlik narahatlığına görə ictimaiyyətin iclasdan kənarlaşdırılması halları nadirdir (bax, yuxarıda qeyd olunmuş Ripan, § 34). Hazırkı işdə hər hansı belə təhlükəsizlik narahatlığının olması göstərilməyib. Bundan başqa, belə hallar olsa belə, görünür ki, Apellyasiya Məhkəməsi onları kifayət qədər ciddi hesab etməyib ki, 23 aprel və 13 may 2003-cü il tarixli ilkin qərarlarında onları qeyd etsin və ya Cinayət-Prosessual Məcəlləsinin 392.1.6-cı maddəsinə əsasən ictimaiyyətin kənarlaşdırılmasına dair formal qərar qəbul etsin. Belə olan halda, Məhkəmə Apellyasiya Məhkəməsinin iclaslarında açıqlığın olmamasına dair hər hansı əsas görmür.

141. Məhkəmə onu da qeyd edir ki, ərizəçinin kassasiya şikayətinə Ali Məhkəmədə sonraki baxılma, açıq olsa belə, apellyasiya araşdırmalarında açıqlığın düzəldilməsi üçün kifayət olmayıb, ona görə ki, Ali Məhkəmənin səlahiyyəti yalnız hüquqi məsələlərlə məhdudlaşıb və o, işin yenidən tam baxılması hüququna malik olmayıb (bax, mutatis mutandis, yuxarıda qeyd olunmuş Dinnet, s. 15, § 43 və Ekbatani İsveçə qarşı, 26 may 1988-ci il tarixli qərar, A Seriyaları, № 134, s. 14, § 32).

152. Müvafiq olaraq, Məhkəmə belə nəticəyə gəlir ki, ədalətli məhkəmə araşdırılmasının əsas amillərindən biri olan açıq məhkəmə araşdırılması olmadığına görə, Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 1-ci bəndi pozulub. Bu pozuntu və təqdim olunmuş materiallar baxımından, Məhkəmə hesab edir ki, məhkəmə araşdırmalarının ədalətliliyi ilə bağlı ərizəçinin başqa iddialarının araşdırılmasına zərurət qalmır.

IV. Konvensiyanın 41-ci maddəsinin tətbiqi

153. Konvensiyanın 41-ci maddəsi aşağıdakıları nəzərdə tutur:

«Əgər Məhkəmə Konvensiya və onun Protokollarının pozulduğunu, lakin Razılığa gələn Yüksək Tərəfin daxili hüququnun yalnız bu pozuntunun nəticələrinin qismən aradan qaldırılmasına imkan verdiyini müəyyən edirsə, zəruri halda zərərçəkən tərəfə əvəzin ədalətli ödənilməsini təyin edir.»

A. Zərər

1. Maddi zərər

154. Ərizəçi maddi zərərlə bağlı qanunsuz həbsə, məhkumluğa və 1993-2004-cü illər ərzində azadlıqdan məhrum edilməsinə görə gəlirin itirilməsi üçün 64.500 avro (EUR), 12 fevral 1996-cı il tarixdə məhkum olunmasından sonra Apellyasiya Məhkəməsi və Ali Məhkəmə tərəfindən sonradan hökmün əmlakın müsadirəsinə dair hissəsini ləğv etməsinə baxmayaraq, ona qaytarılmamış əmlakın müsadirəsinə görə 215.000 EUR və məhkumluq dövründə yeməyə, telefon xərclərinə və tibbi xərclərə görə 6.366 EUR daxil olmaqla, ümumilikdə 285.866 EUR tələb etdi.

155. Hökumət bildirdi ki, bu tələblər əsassızdır və ərizəçi onları təsdiq edən hər hansı sübutlar təqdim etməyib.

156. Məhkəmə, Konvensiya pozulmadığı halda, məhkəmə araşdırmalarının nəticəsi ilə bağlı fərziyyə irəli sürə bilməz (bax, yuxarıda qeyd olunmuş Ripan, § 46). Buna görə, Məhkəmə gəlirin itirilməsi ilə bağlı ərizəçinin tələbini rədd edir.

157. Müsadirə olunmuş əmlakın qaytarılmaması ilə bağlı zərərə dair tələbə gəldikdə isə, Məhkəmə qeyd edir ki, ərizəçi bu barədə Məhkəmə qarşısında rəsmi şikayət qaldırmadığı üçün həmin məsələ hazırkı işin dairəsindən kənardadır. Hər bir halda, əmlakın dəyərinə dair ərizəçinin hesabları hər hansı sübutla təsdiqlənməyib. Buna görə, Məhkəmə bu tələbi də rədd edir.

158. Bundan başqa, Məhkəmə müəyyən olunmuş pozuntularla iddia olunan yemək və telefon xərcləri arasında səbəbli əlaqəni görmür. Beləliklə, bu məsələyə dair hər hansı kompensasiya verilə bilməz.

159. Nəhayət, ərizəçinin ailəsi tərəfindən çəkilməsi iddia olunan dərman xərclərinə gəldikdə, Məhkəmə işarə edir ki, Məhkəmə Reqlamentinin 60-cı qaydasına əsasən, kompensasiyaya aid hər hansı tələb predmetləşdirilməli və müvafiq təsdiqləyici sənədlərlə və ya vauçerlərlə birgə yazılı şəkildə təqdim edilməlidir, əks halda, Məhkəmə tələbi tam və ya qismən rədd edə bilər. Məhkəmə qeyd edir ki, ərizəçi bir neçə bank sənədlərini təqdim edib ki, onlara görə 2002-2004-cü illər ərzində həyat yoldaşı Niderlanddan onun Bakıdakı hesabına müəyyən məbləğləri mütəmadi olaraq köçürüb. Lakin yalnız bu sübutdan aydın olmur ki, bu məbləğdən hansı hissə ərizəçinin dərmanlarına xərclənib. Ərizəçi hər hansı alqı sənədlərini, eləcə də hansı dərmanların alınmasına dair, onların həcmi və qiyməti göstərilməklə, təfsilatlı və predmetləşdirilmiş məlumatları təqdim etməyib. Müvafiq olaraq, ərizəçi tərəfindən özünün tələbi üçün kifayət qədər sübutlar təqdim edilmədiyinə görə, bu məsələ üzrə hər hansı ödəniş ola bilməz.

2. Mənəvi zərər

160. Ərizəçi ədalətli araşdırmanın olmamasına görə vurulmuş zərər üçün 857.000 EUR, vətəndaşlıqdan iddia olunan qanunsuz məhrum etməyə görə 10.000 EUR və işgəncə, qeyri-insani rəftar və 1995-2004-cü illər ərzində həbsxanada olan dövrdə tibbi yardımın göstərilməməsinə görə 20.000.000 EUR daxil olmaqla, ümumilikdə 20.867.000 EUR tələb etdi.

161. Hökumət bu tələbləri mübahisələndirdi və iddia etdi ki, onlar əsassızdır.

162. Məhkəmə qeyd edir ki, ərizəçinin vətəndaşlığının itirilməsi hazırkı iş üzrə Məhkəmə tərəfindən araşdırılan məsələlərin dairəsindən kənara çıxıb. 15 aprel 2002-ci ilədək həbs zamanı iddia edilən işgəncə və qeyri-insani rəftarın başqa formaları ilə bağlı ərizəçinin şikayətləri Məhkəmənin qismən qeyri-məqbuliyyətə dair 11 sentyabr 2003-cü il tarixli qərardadında qeyri-məqbul elan edilmişdir. Buna görə, bu tələblər üzrə hər hansı ödəniş ola bilməz.

163. Mənəvi zərərlə bağlı qalan tələblərə gəldikdə isə, Məhkəmə hesab edir ki, Konvensiyanın pozulmasının müəyyən edilməsi hazırkı işdə kifayət qədər əvəzləşdirməni təşkil edə bilməz. Konvensiyanın 41-ci maddəsinin tələb etdiyi kimi ədalətli əsaslarla öz qiymətləndirməsini edərək, Məhkəmə bu məbləğə hesablana bilən hər hansı vergi məbləği üstünə gəlməklə, mənəvi zərərlə bağlı ərizəçiyə 12.000 EUR ödənilməsini qərara alır.

B. Xərc və məsrəflər

164. Ərizəçi hüquqi ödənişlərə görə 2.090 EUR tələb etdi.

165. Hökumət bu tələbi mübahisələndirmədi.

166. Məhkəmənin presedent-hüququna müvafiq olaraq, ərizəçi öz xərc və məsrəflərinin əvəzləşdirilməsi hüququna yalnız o halda malikdir ki, onların həqiqətən və zərurət qarşısında xərclənməsi və həcminə görə əsaslı olması göstərilsin. Hazırkı işdə mövcud olan məlumatları və yuxarıdakı meyarları nəzərə alaraq, Məhkəmə hesab edir ki, məbləğin tam şəkildə, yəni 2.090 EUR, hüquqi yardım üçün Avropa Şurasından alınmış 701 EUR məbləği az olmaqla və bu məbləğə hesablana bilən hər hansı vergi məbləği üstünə gəlməklə, ödənilməsi qərara alınmalıdır.

C. Faiz dərəcəsi

167. Məhkəmə məqsədəmüvafiq hesab edir ki, faiz dərəcəsi üstünə üç faiz əlavə edilməli olan, Mərkəzi Avropa Bankının təqdim etdiyi dərəcənin son həddinə əsaslanmalıdır.

Bu səbəblərə görə məhkəmə yekdilliklə

1. Daxili vasitələrin tükənməməsinə dair Hökumətin ilkin etirazını rədd edir;

2. Konvensiyanın 3-cü maddəsinin pozulmasını qərara alır;

3. Konvensiyanın 3-cü maddəsi ilə birgə Konvensiyanın 13-cü maddəsinin pozulmasını qərara alır;

4. Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 1-ci bəndinin pozulmasını qərara alır;

5. Qərara alır ki,

(a) Qərarın Konvensiyanın 44-cü maddəsinin 2-ci hissəsinə əsasən qəti olduğu gündən üç ay müddətində mənəvi zərərə görə Dövlət tərəfindən ərizəçiyə üstünə gələ bilən hər hansı vergi hesablanmaqla, 12.000 EUR (on iki min avro) və xərc və məsrəflərə görə, hüquqi yardım kimi verilmiş 701 EUR (yeddi üz bir avro) az olmaqla, 2.090 EUR (iki min doxsan avro) ödənilsin;

(b) yuxarıda qeyd olunan üç ay bitdiyi vaxtdan həll olunma gününədək üç faiz əlavə olunmaqla yuxarıdakı məbləğ üstünə Mərkəzi Avropa Bankının faiz dövründəki təqdim etdiyi dərəcənin son həddinə uyğun ödənilməlidir;

6. Ədalətli kompensasiyaya aid ərizəçinin qalan tələbini rədd edir.

İngilis dilində tərtib olunub və Məhkəmə Reqlamentinin 77-ci qaydasının 2 və 3-cü bəndlərinə müvafiq olaraq, qərar barədə məlumat yazılı şəkildə 29 noyabr 2007-ci ildə göndərilib.

Sədr  Xristos Rozakis

Katib Soren Nilsen
Категория: Мои файлы | Добавил: admin
Просмотров: 186 | Загрузок: 0
Всего комментариев: 0
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Форма входа
E-mail:
Пароль:
Онлайн ТВ
Поиск
Статистика
Онлайн всего: 4
Гостей: 4
Пользователей: 0
Наши партнеры
Tolışə poeziyə
Tolışi ədəbiyyot
Türkcə analitika
Самые популярные
Статистика онлайн
Copyright MyCorp © 2012Используются технологии uCoz