Çəmə dıli ruşnə - 2 Августа 2010 - Официальный сайт РОО "Талышская диаспора"
Среда, 23.05.2012, 09:22
ТалышИнфо - новости, политика, аналитика
Приветствую Вас Гость | RSS
Тема дня
Исмаил Шабанов: Мы не имеем права на ошибку

О сегодняшнем дне талышей, проживающих в России, наш корреспондент беседует с Председателем РОО "Талышская диаспора" Исмаилом Мусаевичем Шабановым

- Исмаил Мусаевич, расскажите, пожалуйста, когда образовалась талышская диаспора и как давно талыши поселились в России?

- Талышская диаспора существует с 2008 года. В основной своей массе талыши переехали жить в Россию не так давно, можно сказать, после распада Советского Союза, впрочем, как и представители многих других народов. Теперь Россия стала для нас историческим местом проживания – второй родиной. Подавляющее большинство переселившихся в Россию талышей живет в основном в Москве, Санкт Петербурге, Екатеринбург, Тюмени и в Астраханской области.
Категории раздела
В мире
Страны СНГ
Аналитика
Личности
Наши новости
Актуальные
Аналитика
Архив записей
Главная » 2010 » Август » 2 » Çəmə dıli ruşnə
00:08
Çəmə dıli ruşnə

Çəmə əzizə "Tolışİnfo” handə ğıryətinə tolışon, Əhəd Muxtari həkkədə ın nıvıştəyonım ğıssə məzmun, 18 sor çı mıddəti ku bə nav "TOLIŞI RƏDİO”ədəm votə. Bə vaxti çımı bə maqnit lenti nıvıştə sədom mandə ni. Bəçəy qoroşən çəmə tolışi məholi ğıryətinə iyən mərdə şair Əhəd Mxtari xatirə əbədi karde qorış ım yazim pidəme "Tolışİnfo”də dərc bıbu.

Zəmini, osmoni, ins dı cinsı iyən har şey yaratmişkardə Xıdo, har milləti bə duzə ro dəvət karde xoto bəvonış çəvon nənə zıvonədə qəp jə Peyğəmbərış vığandışe. Odəmondə i dastə bə Xıdo vığandə Peğəmbəri sıxanonşon məsəy bə duzə roy oməyn., ve odəmon dı şəytoni nişon doə roy şin, qıno soyb bin. Bəçəy qoroşən insonon miyonədə dı ğəri (dı tırəti) eqiniy. Zulum peşe bə ərş. Zolımon çı məzlumon ğotil bin. Joğo nohəxəti vində Pərvərdigar har milləti dılədəş i dasə insononış vıjniy ki, əvon çı milləti kəşə zulmon, dardon, dıli piyəyon dıştə ağli hiss bıkən, dıştə dıli sute-sute, poş-mıncır be-be bınıvışton. Xıdo xəlq kardə bı joğo həssosə insonon nıvıştə kəson iyən şairon votdən. Ha milləti ıştə nənə zıvondə nıvıştə şaironış bedə. Şukur bıbu bə xıdo ki, Tolışı xəlqi dılədə nıvıştə şairon şe-şe ve bedən. Əvon ıştə xəlqi dıli ruşnən. Çəvonədə Zulfuqar Əhmdzadə, Şəkər Aslan, Xanəli Tolış, Tofiq İlhom, Əli Nasir, Bəxtiyar İzzətov, Məsud Dövran, Tofiq Həsənli iyən ve-ve co şairon.

Çəmə məholi şairondə qıləyən çı zəmonə təbinə şair Əhəd Moxtare. Mı dı Əhəd Moxtari dəçəy nıvıştə şeron vasitənə tanış bəbim. Ikərə əy ıştə nıvıştə "Çımı dıli ğısmətiş” şerə kitobçəş bəmı ərməğanış karde. Əçəy nıvıştə bə kitobədə çəmə tolışi məholi ğəşənqətiku, əçəy xəlxi mərdiətiku, dıli təmiziətiku, dustiətiku, sofə məhəbbətiku iyən bə deşmeni, bə mıftəxoron, bə zolımi kardə nifrətiku dıli sute-sute nıvıştəşe. Odəm həmunnə şeron hande-hande bə Xıdo şukur kardə ki, boştə xəlxiro joğo şairə avlodınış ofəyə.

Əhəd müəllimi nıvıştə kitobi sıftəminci şerış bəştə yolə boyli "Əbdulla bıvəm az” nomədəş nıvıştə. Imən çı tolışon yolı-ruk zıne timsale. Bə şeronədə handedəmon:

Namə dılbe, xəyə das,
Çəşış – Haftçəşmə honi.
Şəvı-ruj ğəssəm əhəy
Diy cəmaət bəçəy coni...

In sıxnon Tolışi məholədə jimonkardəodəmon timsolədəy. Əhəd müəllimi nıvıştə şeron be həyəconi hande bedəni. Odəmi dıl bə təlatum eşedə:

Otəş beştə bəçəmə nav,
Dılədə tarsımon ni!
Va eğətdə ro-rizon,
Conədə larzımon ni!
Zulm bə ərş peşedə,
Çəşədə arsımon ni!
Həxi roədə ğıbonşə
Kinonimon, zoonimon!
Ğıryət çəmə xunədəy,
Əmə tolışonimon!

Bə kəlimon diə bıkən. Inson bəpe çənə ıştə nənə zıvoni çok bızno ki, dı joğo hosonə sıxanon yolə fikrə şer bınıvışto.

Bəbol kiye, zolım kiy,
Fər-fərinə zındəmon -

Votə şair peşo nıvıştə ki, əmə ”çoki kardə bəndəmon”. Bı şerədə Toloşon əğidə oşko bedə. Dı sa soron ovi-otəşi dılədə patə bə tolış ujən ıştə din inonış noğo kardə. Tolışi zıvon joğo zənqine ki, bı zıvonədə nıvıştə sıxanon bə co milləti zıvoni hələm-hələm peqordıni bedəni. Çəmə Əhəd Moxtar çı sıxani xəzinəye.

Həni odəmon bən şəğol, neçi, hırs,
Vəşə, tatə zil bə hay ıştə qoni.
Həni pesiyə səbr, hovsələ sırıs,
Tıkımon dəğandə bəyəndı coni...

"Ğıyzi əmənış hışk ka” nomədə ın şer, oxnə soronədə xəlxi eqıniyə hiçə ruzqoriku votedə.

Vəziyyəti şe-şe hiçbe qorış çmə ısətnə cıvonə avlodon ıştə səşon peğətə beşən şən bə ğəribə məholon. Bı həxədə şairi votə sıxanon odəmi dıli kəbob kardə:

Nıştə dədə kədə çanqlə kinə,
Zoon co məholdə ejedən lonə.
Çəmə tukonədə pıxedə çinə,
Nili kırınqomon, diəro pərdəmon,
I qəv bəmedəmon, i qəv sırdəmon...

Joğo şeron handiədə odəmi dıl sutedə, mıncırbedə, bəsə dəştə ki, ın zulmi zıne-zıne kardə soybış heste.

"Ümim həni mandəni” nomədə şerədən şairi pidəşe qıləy zoə bə dınyo bo ki, həxi çı nohəxiku bısəno:

Adəm-Həvo beşedəni vəştiku,
Si bedənin yəndı əvon lıştrku.
Kəynə bome Babək çəmə peştiku?
Merd pevatdə, jen sio dime, zandəni...

Əmə, çı zəmonə qləy vaxti rast oməmon ki, nohəx bə həxi zu omedə, nokə peqardə bəq bə, alim peəçın bə, nəsihətə sıxanon ğırbışon ni, həyo rosbə de bə osmon, zolım ıştəni mırvətin, nomerd ğıryətin bə ğələm doydə. Ğələm çəvon dasi çuləy. Çiçşon pidə jəğoən kardeən. Bı həxədə "Bovə məkə” şerədə Əhəd müəllim ve çok votedə ki:

Əğəm bıvoton ğıyoməte,
Osmon rıjyə, zəmin təkə,
Mıtolə do vizış vardə,
Sıpə aləf, asp qujd hardə,
Hə sıredə - şoxış beka,
Band qılə bə, dıyomonən
Qıniə qıniyə bə hışk,
Moyəğəton Mistonədə
Ğandən molışk, bovə bıkə...
Əncəx i ruj bıvoton ki,
Çı zolımi mırvət hese,
Çı nomrdi ğıryət hese,
Bovə məkə, bovə məkə!

Məlume ki, çı har zəmonə ıştə şaironşon bedə. Çəvon i poə bo i tikə nuni qoroş bə xəlxi zulum kardəkəson tarif kardən, ərbobon tarif kardən, vəzifədə bə kəson yaltağəti kardedən. Qılə vıjniyə şairon hestin ki, cəvə nun hardedən, bə Xıdo şukur kardən, co kəsi doə qandımə nuni mınnəti peğəte boştəno ar zındən. Joğo şairon, xəlxi vəziyyəti, iyən çı zəmonə ovəynəye. Əvon çı xəlxi dılədə bənə ruşnə vəşedən. Be mubaliğə vote bəbe ki, çəmə Əhəd Moxtari nıvıştə şeron ısətnə zəmonə duz nişon doə ovəynəye. Əçəy "Ərəbəmon tulədəy” iyən "Dövran peqardə” nıvıştə şeron handə kəs mətəl mandə ki, şairi ın vaxtonış çıcurə duzış peğətə: "Ha kəsi dard işələy, peğətəşe çəy kulədəy...”, yainki:

Hay qləy dukon oka,
Səydən, vardən, həvatdən,
Kosibi kanə şavlo
Çəy taniku evatdən,
Amburə do, nilədo
Dı rəğ-rişə pevatdən...

Isətən bə coqlə nıvıştə şeri fik bıdən: "Lorunon handən, bılbılon lolin...”

In kəlimon handə kəs fikir kardedə ki, bəpe çı curə yolə dıli soyb bıbiy ki, xəlxi joğo soyə sıxanonədə purə mənaynə şer bınıvıştiy.

Yolon ve çokə sıxanonşon oğətə bə peşo: "Çokə dusı çətinə rujədə, çokə həmro bə ro beşiədə zıne bəbe”. Həyf ki, ısətnə vaxtədə dusən mandəni, həmronən gin bən. Ha kəs dıştə coni oluze, ıştə hayədəy. Joğo bızın dınyo oxo omə rəsə. Bı həxədə Əhəd Moxtar "Cayli mandəm” nıvıştə şerədə ve çok votdə:

Gin bən, xəyə dason gin bən,
Həmron gin bən, duson gin bən,
Xıdoku ətarson gin bən,
Dı kofiron cayli mandəm...

Əhəd Moxtar yol-ruk zınəkəse, təkəbburətiku ve-ve diəroy. Joğo odəmon hejo Xıdo nəzərdə bedən. Çəmə hurmətinə şair Şəkər Aslani həkkədə nıvıştə şeri handiədə çı yolə ustoəti şoyd bedəmon:

Zındəm xəlxi roədə çiçon kardə,
Çiçı dikbir votə, çiçı ebardə...
Bə dınyo tı rosə "Sıxan”ı vardə,
Co şeyon hədərin, həmmə qırd lope,
Sıxan ıştı sıxan, qəp ıştı qəpe...

Əhəd müəllimi kitobədə ısətnə şairon nomonən yodo bekardə bəni. Əncəx tolışi şairi nomi binə ənəy, ve yolə şair Zulfiğar Əhmədzadə həxədə poeməş nıvıştə. Iştənən qləy vaxtədə ki,

"Fıtrə doydəş, codi vindəş,
Dust nəvedəş, loti vindəş,
Çoki kardəş, bədi vindəş... ”

Şair dırıst bovə kardedə ki, insoni sıvoy bevəcə ruji, çokə rujışən heste. Əçəy "Arçioni otəşə ov” nomədə lirikə poemə səyku-bəpo bo dılono inom, bo çəşono ruşniy.

Əhəm Muxtari nıvıştə "Çımı dıli ğısmətiş”, şerə kitob çı ve çokə rubaion, nəsihətə sıxanon, ğəzəlon, lirikə şeron xəzinəy. Ə şeron ha kərə tikrar-tikrar handə kəs mənəvi zövq səydə. Çı şeron kali qılon çəmə xoş omə muğənni Baloğlən Əşrəfovi sədoədə məseədə kəşpor okrdəmon.

Dı təssuf hissi vote lozime ki. Əhəd Moxtar ve cıvonə vaxtədə ıştə dınyoş dəyiş kardışe. Xıdo tıni rəhmət bıkə, çəmə dıli ruşnə Əhəd Moxtar. Tı hejo bənə təmizə dıli çəmə yodədə bəmandeş. Tı bəçəmə xəlqiro qləy ço voşniy ki, çəy ruşnə deto bə ğıyoməti bəvəşe. Tı dıştə mijə zil peğəte-peğəte ıştə umrı bə sə jəy. Dıştə mijə zil peğətə kəs həm xəlxi, həmən sənəti ğədri ve çok bəzne. Xıdo ıştı ruhi şo bıkə çəmə xəlxi Əhəd Moxtar!


Haci Cahangir Xansıvo,
geologiya-mineralogiyə elmon namizəd
07.07. 2010-nə sor

Категория: Наши новости | Просмотров: 846 | Добавил: admin
Всего комментариев: 1
0  
1 Rushna   (02.08.2010 11:04)
Xido rəhmət bıkə ə yolə USTADİ! Əhəd Moxtar - nəki şair-ənvışt, publisist, peəqordın, filosof - mütəfikkir be, əv həmən çəmə toloshi ədəbi zıvoni ustad be, əv qavarən yek (i) tolış be ki həmmə zona toloşon ləhcon ba i zıvoni formə cəmış kardəbe, həmmə əy ıştənki (həmləhcə) hisob kardəbin... Qavarən bo toloşi ümumi ədəbi zıvonoyo "Əhəd Moxtari ləhcə" peğəte əbiy... Xıdo əy rəhmət bıkə, əv qavarən çəmə yolə zoə ZÜLFÜQAR ƏHMƏDZODƏ bə tojədən məydon vardə inson be...
Az fəxr kardəm ki de joqo yolə şəxsiyyəti ünsiyyətım bə və deəy kom kardə. Az fəxr kardəm ki çəmə bo əğlono bekardə "Z.Əhmədzadə.Kırinqo" kitobi redaktorən əv bə... İm kitobi tətrib kardeədə çeyko xaişım kardeədə ki "Əhəd müəllim, az toloşi bevəc qəp jedəm və nıvışdəm, çımı bə kitobçə nıvışdə "dı-se sıxanon" düz bıkə, zəhməte" əvəzədə vıtışe ki "ıştı hırdənono nıvıştəyon ənnə bəmı ləzətış doy ki həni ə kali texniki səhvon fikdoy hayədə nıbim, bıdə bə çapi".
Əhəd Moxtar TOLOŞİ məfton be...İştə di-KAKALOSİ məftun be... Hətta tırkon-uzbəkon-urusonən əvi ıştə ustadışon zınəy. Əhəd Moxtar ve yolə şəxsiyyət be... Xıdo əy rəhmət bıkə!
Xıdo çəmə sipiriş Hacı CAHANGİR XANSIVOko rozi bıbo ki çəmə dıli rüşnə - Əhəd Moxtarı de yod varde ijən çəmə milli ruhi bə cüşış varde...

Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Форма входа
E-mail:
Пароль:
Онлайн ТВ
Поиск
Статистика
Онлайн всего: 3
Гостей: 3
Пользователей: 0
Наши партнеры
Tolışə poeziyə
Tolışi ədəbiyyot
Türkcə analitika
Самые популярные
Статистика онлайн
Copyright MyCorp © 2012Используются технологии uCoz