- Исмаил Мусаевич, расскажите, пожалуйста, когда образовалась талышская диаспора и как давно талыши поселились в России?
- Талышская диаспора существует с 2008 года. В основной своей массе талыши переехали жить в Россию не так давно, можно сказать, после распада Советского Союза, впрочем, как и представители многих других народов. Теперь Россия стала для нас историческим местом проживания – второй родиной. Подавляющее большинство переселившихся в Россию талышей живет в основном в Москве, Санкт Петербурге, Екатеринбург, Тюмени и в Астраханской области.
Xanəli Tolış həm bə tırki, həmən bə tolışi nıvıştə vıjınə şaironədə qıləye. Har dıynən zıvonədə məşhurə şeironış bə nome. Azərboyconi Ənıvışton İttifaqi uzve. 5 qılə şeirə kitobi miəllife.
Şairi ofəyəti səvon, ilhomi honi çı tolışə folkloriku, çı klassikə ədəbiyyatiku rijə sedə. Təsadüfi ni ki, Zülfüqar Əhmədzodə boştəno yolə ustod hisob kardedə:
Tolışə şairon dədə Zülfüqar...
İlhomi ıştıku sedən, Zülfüqar...( "Vənəşə”, M. 2000, səh. 37 )
Tolışə şeiron nıvışteədə veyə təsirış bıə bə Xanəli əçe xosə inə - Xanımə dodo.( Diəkə: N. X. Məmmədov "Xanəli Tolış”. "Tolışi sədo”, 08.09.1992. № 11) Ə dodo ki, tolışi kino sənəti rostbemonədə yolə xıdmətonış bıə. Xanımə dodo har məqomədə əzbər əvoti tolışə folklori nımunəyon, mahneon, peğandə - pehandəyon, mərasimə - movsimə nəğməyon, Z. Əhmədzodə şeiron, 30 –nə soronədə tolışə dərsvononədə çap bıə materialon. Xanımə dodo qıle yolə xəzinə be, çı tolışi mədəniyyəti, əçe hınəsənəti veyəzın be. Əçe təsiriku zoonış şaire ( Xanəli, Camal), aktyore (Əliyar), sıxani ustoy (Xanverdi). Hətta nəvonışən tolışi kino sənəti ofəyəkonin, kinoaktyorin ( Nicat, Taleh). Əve ki çı Xanəli Tolışi bədiə nıvıştəyon sıftəku bə oxoy qıləy joğo xətt (deviz) omedə - şedə:
Dodo zıvon – Xıdo zıvon!
İnə zıvon – şinə zıvon!
Şairi bədiə ofəyəti dairə qeşe. Əçe həm lirikə-aşiqonə ğəzəlon, çosətron, penconə - şəşonə şeiron:”Ha bebəfo”, "Iştı çəşon”... (lirikə şair); həm yumorinə - satirikə -tənqidiə - zərfətə bəhri –təvilon, mıxəmməson, mıstəzadon: "Zındənim”, "Ha mamu, vəse. Həni ko məkə”... (satirikə şair); həm fəlsəfiə - aqilonə həştsətron, qəsidəyon:”Çəmə dınyo”, "Heyıf, çımı şeiron yətim bəmande”... (filosofə şair); həm islami dini, İmom Hüseyni şəhidəti, Azərboyconi – Ğərəboği şəhidon təbliğəkə mərsiyəon, minacaton, diniə şeiron:”Namaz”, "Bə meydon Əkbər şedə”... (mömin - dindoə şair), həm hırdənon tərbiyədə yolə xıdmətış bıə əğılə şeiron:”Vənəşə” kitobi şeiron (M. 2000)... ( tərbiyəvonə şair) , həm dınyo əğılə ədəbiyyati nımunəyon bə inə zıvon peqordınyə bıə əsəron (tərcuməvonə şair), həm bə pokəvonəti, vətəndoəti, conbozəti, ğəhrəmonəti, səyvonəti həsr bıə əsəron "Haray”, "Haydı, tolışon”...(tribun - şair, pokəvonə şair, vətəndoə şair, patriotə şair), ıştə bəhrə - bınəvırə çı tolışə folkloriku peqətə bıə mahneon, nəğməyon: "Ha xala kinə”, "Nozi”... ( bəstəvonə şair) iyən co nıvıştəyon bahandon zıvoni əzbərin.
Se – ço saniyə vi bıkəmon ıştə çəşon, nəhəmon hərom, bıvotəmon: Xanəli Tolışi "Befərə avlod” iyən "Şinə çay” vəse ki, şairi əbədi bıjivni. Bə har deynən şeiri behisobə nəzirəyon nıvıştə bıən. Səftər, Qəzənə, Tofiq Nicat iyən co mıasirə məşhurə tolışə şairon bəy nıvıştə nəzirəyon Xanəli Tolışış "məşhuri- devron” kardə. De cəsorəti vote bəbe ki, Xanəli Tolışi təsir ojə - oşko vinde bedə ımrujnə tolışə ədəbiyyati bınovononədə!
Xanəli oroxnə tolışə şeironədən həmonə cəhəton nəzə cəlb kardedə. Şairi har şeirədə tojə ifadə, tojə məcaz, tojə nəfəs hıste. Məsələn, "dıl o karde, dıl şo karde...” tolışə təbiə frazon hay ıştə vırəş hıste. X.Tolışi lirikə ğəhromon vindemonə şəvədə deştə pəvəndi joğo nozə kardedə, bə həmonə frazon tojəti vardedə:
Çımı dılı ho karde,
Vindemonə şəvədə.
Yaxud " şəv dəvarde, şəv orəxe, şəv ruj be...” ha joğo sıxanon lirikə şeironədə, klassikə poeziyədə ve oko doə bedən. Xanəli Tolışi təsvir kardə aşiq ın fik – fami təmom co cur ifadə kardedə: Hicroni sutə - mıncır kardə şəv eşği Həşi pemeədə okuşedə - emardedə; yəni aşiq anədə əzobi bəpeştə bəştə yo rəsedə, kom sedə: Hicroni şəv emarde,
ТалышИнфо - новости, политика, аналитика
