- Исмаил Мусаевич, расскажите, пожалуйста, когда образовалась талышская диаспора и как давно талыши поселились в России?
- Талышская диаспора существует с 2008 года. В основной своей массе талыши переехали жить в Россию не так давно, можно сказать, после распада Советского Союза, впрочем, как и представители многих других народов. Теперь Россия стала для нас историческим местом проживания – второй родиной. Подавляющее большинство переселившихся в Россию талышей живет в основном в Москве, Санкт Петербурге, Екатеринбург, Тюмени и в Астраханской области.
Sıftə kərə bə ın çoçinə imza rast omeym az 2001-nə sori "Talışskiy vestnik”i (№ 6) səhifədə, handıme ki, Məmmədov Məsud Əli zoə - (navko Uzbəkstoni xalq təhsili əlavon bıə, esət Lankoni Devlət Universiteti professore) filoloqiya elmon doktor, zıvonşunas, şair Məsudi Devran...edaştəşe ıştə şeiron bə rujnomə ki, çap bıkən, həmən təklif kardedə ıştə dasto beşə koməqi bə tolışə ictimaiyyəti. Ostoro rayoni Kakalosi diyku bə dınyo çəş okə ın alimə- şairi rujnomədə dərc bıə şeiron bəmı ve xoş omeyn (bə tolışi 4, bə urusi 1 qılə şeir).
Muşahidəm karde ki, Məsudi aliməti əçəy şeironədən oşko vində bedə: zumandə məntiq, nığılə fik –fam, qeşə dınyozınəti... Kali texnikiə xətoon bə nəzə nıstənəmon, zıne bedə ki, ın şeiron komilə şairi ğələmi məhsulin, boştə eli, vətəni rostemoni con ğıbon doe hozo mandə pokəvoni həssosə dıli nəğmonin ın şeiron... Şair- alimi peşonə vindemononədə həniən çok muşahidə karde mumkun bıə kosibə jimoni ərzi- holonin ın şeiron. Bə çəvon nıvıştə tarıxi edəseym: 1994, 1996, 1999... Fameyme ki, Uzbekistono bəştə xəlqi, vətəni haray omə tojə bino bıə rujon əhvolon ifadə kardedə ın nıvıştəyon : ... Kəəm ni ki, az bıhıtım, Hay çımı yurd, az ki dıtım...
... Nun seədə, su bedəni, Noxud hırdəm, du bedəni,
Təvə heste, çu bedəni, Təğon beşdən, ku bedəni... ("Dardım ıştı”)
In se –ço şeiriku əvən vinde bedə ki, alimə şairi dıl bini çanədə bəştə xəlqi rufi dəbastə bıə ! Xəlqiyə ruf çı Məsudi Devrani poeziyə coni lesıye, əsosinə xusyəte: soyə- səmimiyə qəp, obrazinə fik –fam, folkloriku omə rahan:
De Məsudi Devrani peşo çan kərə bə kontakt dəşimon, har dəfə çı yolə odəmiku rozi mandim, dəyim fəxr karde ki, çəmə xəlqi jıqo vətənpiə mınəvvəronış hıste...
... Jıqo be ki, mıddəti Xıdo rəhmət bıkə Əmir Əyyubizoə Məmmədovi, "Talışskiy vestnik” rujnomə redaktor be. Ruji Məsudi Devrani "Az tolışim” şeirə kitobış edaşte bəmı ki, ray bınıvışdım. Nıvışdıme. ( " Şair Məsudi Devrani "Az tolışim” kitobi zıvoni məziyəton”) Məqoləm peqəte, şim Məsud muəllimi kəy. Ome məqsədım vote, mınış dəvət karde bəştə mənzıl, nıştimon. Diəş karde bə məqolə: " Ha, tədqiqatı bardə, xəşəcon bıbi, çap bıkoş, çok bəbe”, - votışe. De səmimiyyəti co bimon. Amma həmonə məqolə çap be dorozə qi be...
... İ rujən əcom dəqine bəy, "Tolışə linqvistə luğət” tərtib kardəmbe , 4 zıvonədə: tırki- urusi- tolışi – inqilisi. Piedəmbe ki, çəmə alimə boyli bəy ray bınıvışti, luğəti redaktə bıkə... Əncəx çəmə savdı nıqətışe...
Ha jıqo, Məsudi Devrani şəxsiyyət, xasiyyət, ofəyəmonəti bənə sehrinə aləmi mınış cəlb karde. Əncəx bəmı ve çoçin omə, yəğın bə şairi zınəkəsonən marağin bəbe ki, Məsudi Devran tolışə mətbuatədə boçi çap bıəni? ( Ğeyzi "Talışskiy vestniki”, əvən ki, i kərə.) Hətta internetə saytonədən bəçəmə alimə- şairə boyli imza rast omedənimon? Hıste jəqo ruşinfikə - istidadinə odəmonımon ki, əvon bo çapbe, mətbu orqanonədə sıxan vote bəştə man zınedənin, ya iqtidoriku itot kardedən, ya ıştə karyerə qin kardeku tarsedən, ya vətəndoə hissiyyatışon ni bo həx vote, bo həx- huquqiyo mubarizə barde. Çe xusyəton hiç qıləyni bə Məsudi Devrani ono karde əbıni ! Çumçıko çı yolə şəxsiyyəti zumandə xarakterə əlomət çəy pokəvonəti, çəy vətənpiyəti, çəy xəlqiyə ğıryəte !
Qavar, ki deştə şeiri, hikoyə, məqolə i. c. ofəyə məhsuli bə mətbuə orqanon dəvitedəbu, əy çap kardedən, təvazoə odəmon kənoədə mandedən. Bə jələvonə odəmon diqqət nuşu doe lozime, çəvonku musahibon peqəte, çəvon rayon, mulahizon zıne mətbuə koəkon əsosinə ko bənine. De xəlqi ruşinfikə odəmon əloqə pesiyədə xəlq bə bevəcə ruj mandedə, nodonon, cohilon bəy rəhbər bedən , bo xəlqi fəlokət vardedən!
Məcud noxəşe, qınyə, Qılə bəy vıl peqınyə. Dəvo – dəmon lozim ni, Vıl bə dıli dəqınyə...
İSTİNOD BIƏ ƏDƏBİYOT:
1. A. Bayrami- " Qəncinəti əndozə”, B.2008 2. M. Devran- "Az tolışim”, L. 2004 3. M. Ğərəxanizoə -" Bəy bışom, Xıdo?”, "Sumqayıt”, 2000 4. "Talışskiy vestnik”, № 6, 2001
Heyron bəbem az yoyi Bıvıtəmon ki, az ın sıxani nıdərəsim... Hələm bunim i kəs dərəsdə? Yəni, qle hərf "qin kardə" beynie, çey bəpeştən "y" hərfi əlavə kardə beynie..?
ТалышИнфо - новости, политика, аналитика
